Een Stralende Illusie

you_are_here3

All the world’s a stage, dit is ons moment op het podium van de geschiedenis. Miljarden mensen gingen ons al voor en miljarden mensen zullen na ons nog volgen, maar heel even, hier en nu, is het onze beurt om te stralen. Het licht van de spot schijnt in onze ogen, we hebben geen script, er staan geen kruizen op het hout die aangeven waar we heen moeten lopen, er is geen repetitie geweest, we improviseren, zo goed en zo kwaad als dat gaat, wetende dat alles afhangt van dit ene moment omdat we het nooit meer over zullen kunnen doen.

De wereld als podium – Shakespeare maakte de vergelijking in een tijd dat er enkel nog toneel bestond. Inmiddels hebben we film, televisie en internet. In de lucht hangen duizenden satellieten die als een camera op de aarde staan gericht. Het heeft de vergelijking alleen maar beter gemaakt.

‘You know what the satellite does to you?’ zei de filosoof Marshall McLuhan. ‘It turns the planet into a stage, makes you want to be an actor.’

We acteren ons leven. Alleen spelen we tegenwoordig niet meer in een toneelstuk, maar in een realityshow. We staan niet voor een publiek, maar ertussen. De grenzen tussen echt en onecht worden steeds verder opgerekt, de werkelijkheid is fictie en andersom. Nieuws, reclames, onze levens – het is allemaal entertainment.

We zijn als Truman Burbank in de film The Truman Show, de wereld om ons heen is slechts een decorstuk. En wie weet, misschien kijken er ook wel miljoenen mensen mee hoe we elke dag opstaan, naar ons werk gaan en stiekem dromen van exotische oorden waar we nooit zullen komen.

Of misschien is het zoals die aflevering van de tekenfilmserie South Park waarin het leven op aarde een realityshow is van aliens. Al duizenden jaren halen we op een verre planeet enorme kijkcijfers. Inmiddels beginnen de aliens zich echter te vervelen en denken ze erover de show te schrappen.

Het idee is niet eens zo vreemd. Momenteel werkt de mens zelf aan precies zo’n realityshow op Mars. In 2023 moet hij er zijn, duizenden mensen hebben zich al aangemeld. Deelname duurt een leven lang, en daarna de levens van kinderen en kleinkinderen, en zo verder. Over duizenden jaren zijn wij misschien de aliens die naar Marsbewoners kijken terwijl zij ons bestaan allang vergeten zijn.

Maar het kan nog extremer. De techniek schrijdt immers voort en met elke nieuwe uitvinding dient zich een nieuwe vergelijking aan. Van toneel naar een realityserie naar, juist, een game. Het idee zat al in The Matrix trilogie, maar is ook werkelijk wetenschappelijk. Het komt uit de natuurkunde en vindt daar steeds meer aanhangers. Het is het idee dat alles wat we als echt ervaren, van de grond onder onze voeten tot de sterren boven onze hoofden, en ons eigen lichaam daartussen, in feite een simulatie is. Virtuele levens op een virtueel podium in het beste spel dat ooit ontworpen is.

Op zijn simpelst gezegd is de logica hierachter dat de mens op een dag met behulp van artificiële intelligentie vrijwel zeker in staat zal zijn om zo’n enorme simulatie te laten draaien. Gezien de grootte van het universum, miljarden planeten draaien om miljarden zonnen, is de kans echter aanzienlijk dat als wij dat kunnen, het ergens anders allang is gelukt.

Ingewikkelder gesteld heeft het te maken met de onwaarschijnlijke precisie waarmee alle krachten in ons universum zijn afgesteld, een balans die te perfect is om toeval te zijn, en de daaruit volgende theorie van multiversa (zie de Channel 4 serie: What we still don’t know: ‘Are we real? voor een verdere uitleg)

Waar het om gaat is dit. Het klinkt misschien verontrustend, ons leven als toneelstuk of realityshow of game, enkel bedoeld als entertainment, maar er is iets dat nog veel verontrustender is. En dat is het idee dat het niet zo zou zijn. Dat we op een podium staan, terwijl het licht van de spot in onze ogen schijnt, en we om ons heen niets dan duisternis zien, omdat we spelen voor een lege zaal. Dat er niemand, helemaal niemand is die kijkt.

Want wat doen we hier dan? Tussen de miljarden mensen die voor ons kwamen en de miljarden mensen die na ons nog zullen volgen, is dit ons moment, maar wie zal ons herinneren? Wie zal weten hoezeer we op dat podium onze best hebben gedaan, hoe onstuimig we er hebben liefgehad, hoe hartstochtelijk het bloed door onze aderen sloeg? Wie zal ons leven betekenis geven?

Meer dan de dood is het de vergetelheid die angst aanjaagt. Wat de mens daarom telkens weer doet is een publiek voor het podium fantaseren. Of het nu God is of een televisiekijker of een gamer of een alien. Het is iemand voor wie we onze rol kunnen spelen, iemand om voor te stralen.

En dus kalken we een kruis op het hout en zeggen – dit ben ik, dit is waar ik sta. We doen ons best, we improviseren, we proberen te overtuigen. Het enige wat we hopen is dat we niet voor niets op dat podium staan. Het enige wat we vragen is – zie mij.

Dit stuk verscheen in O, het tijdschrift van toneelgroep Oostpool, voor het toneelstuk Hideous (wo)men van Boogaerdt/VanderSchoot.

Geef een reactie